Cuộc chiến trong hậu trường

Vào thời điểm cuộc đua giành chiếc ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc sắp kết thúc về Ngoại trưởng Hàn Quốc Ban Ki-moon, nhóm phóng viên Times of London tung ra phóng sự điều tra (đăng trên số ra ngày 29.9.2006), cho thấy Hàn Quốc đã tiến hành một chiến dịch hậu trường bài bản nhằm đưa Ban Ki-moon lên thay Kofi Anna. Trong thực tế, ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc là sự dàn xếp giữa “ngũ cường” thành viên thường trực và lịch sử từng cho thấy luôn xảy ra sự cạnh tranh quyết liệt trong tiến trình bổ nhiệm Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc…
Tiền đã có thể là tất cả?
Theo Times of London, chiến dịch vận động đưa Ban Ki-moon lên ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc thể hiện ở nhiều hình thức, từ việc Hàn Quốc hứa viện trợ châu Phi hàng triệu đôla đến nhiều thỏa ước thương mại với châu u. Cần nhắc lại, trong số ứng cử viên Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc lần này, có Vaira Vike-Freiberga (Tổng thống Latvia, ứng cử viên nữ duy nhất); Ashraf Ghani (cựu Bộ trưởng tài chính Afghanistan); Surakiart Sathirathai (Phó thủ tướng Nội các Thaksin Shinawatra); hoàng tử Zeid Ra’ad Zeid Al-Hussein (đại sứ Jordan tại Liên Hiệp Quốc); Shashi Tharoor (Phó Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc đặc trách thông tin công cộng, người Ấn Độ); Jayantha Dhanapala (nguyên Phó Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc đặc trách giải trừ quân bị, người Sri Lanka)… Tháng 2.2006, Ban Ki-moon chính thức loan tin tranh cử Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Một tháng sau, Hàn Quốc thông báo họ tăng gấp ba viện trợ cho châu Phi (100 triệu USD) vào trước năm 2008. Seoul cũng đóng góp vài chục ngàn đôla cho Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Phi 2006 tổ chức tại Gambia vào tháng 7 – vào thời điểm mà Ban Ki-moon tuyên bố năm 2006 là “năm châu Phi” đối với Hàn Quốc. Một trong những đối tượng nhận tài trợ là Tanzania (có chân trong Hội đồng bảo an-UNSC). Tháng 5.2006, Ban Ki-moon kinh lý đến Tanzania với lời hứa viện trợ 18 triệu USD cho chương trình giáo dục cũng như cho dự án cầu đường tại Tây Tanzania (từ 1991-2003, Hàn Quốc viện trợ Tanzania tổng cộng 4,7 triệu USD). Do vậy, Elly Matango (đại sứ Tanzania tại Tokyo và Seoul) phát biểu vào hạ tuần tháng 9.2006 rằng Chính phủ Tanzania quyết định ủng hộ Ban Ki-moon trong cuộc chạy đua vào ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Tháng 9.2006, cùng Tổng thống Roh Moo-hyun, Ngoại trưởng Ban Ki-moon cũng hướng dẫn phái đoàn ngoại giao-doanh nghiệp Hàn Quốc rầm rộ đến Hy Lạp lần đầu tiên kể từ năm 1961. Cần nhớ Hy Lạp hiện giữ ghế chủ tịch UNSC. Ngoài Tanzania, Ghana là quốc gia châu Phi thứ hai được viện trợ đáng kể và Ghana cũng là thành viên UNSC – theo Alykhan Velshi (giám đốc nghiên cứu thuôc Tổ chức bảo vệ Dân chủ) viết trên Front Page Magazine (10.2006)…
Trên Washington Post (3.2.2006), cựu đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc, Richard Holbrooke, viết rằng chẳng có ai không được sự đồng ý từ Washington lẫn Bắc Kinh mà có thể lên được ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Phát biểu này cho thấy dù vận động tốn kém thế nào mà không được ủng hộ từ các nước thành viên thường trực UNSC thì cũng có khả năng “xôi hỏng bỏng không”. Trong quyển The United Nations – International Orga-nization and World Politics (trang 125-132), nhóm tác giả Lawrence Ziring, Rob-ert Riggs và Jack Plano đã nêu vài trường hợp cụ thể. Năm 1950, khi nhiệm kỳ thứ nhất của Trygve Lie sắp kết thúc, Liên Xô khăng khăng phủ quyết ứng cử viên Lester Pearson (Canada) và Paul-Henri Spaak (Bỉ) trong khi Mỹ thề bác bỏ bất kỳ ai khác ngoài Trygve Lie. Vấn đề biến thành cuộc khủng hoảng dẫn đến bế tắc khi chẳng ai nhượng bộ ai. Cuối cùng, người ta phải nghĩ đến giải pháp kéo dài thêm ba năm cho nhiệm kỳ Trygve Lie.
Đấu đá trong UNSC
Trong United Nations – The First Fifty Years (trang 153-155), tác giả Stanley Meisler kể thêm rằng, tiến trình chọn người kế nhiệm Dag Hammarskjold năm 1961 thậm chí còn lâm vào tình thế khủng hoảng nghiêm trọng hơn. Không đồng ý bất kỳ ứng cử viên nào, Liên Xô đề xuất mô hình “bộ tam” – tam ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc đại diện cho thế giới tư bản, thế giới cộng sản và thế giới thứ ba. Lãnh đạo Liên Xô Nikita Khruschev cho rằng “bài học Hammarskjold” đã quá đủ cho Moscow, khi Hammarskjold tỏ ra không trung lập và thiên vị đối với phe tư bản.
Thế cho nên để công bằng, ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc không chỉ thuộc một người mà phải có ba nhân vật đại diện ba thế giới. Washington tất nhiên bác bỏ và các nước đang phát triển cũng không ủng hộ ý kiến Khruschev mà đòi ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc cho riêng họ. Cuộc khủng hoảng bước sang giai đoạn hai khi Moscow nảy thêm đề xuất mới rằng cho dù ai được bầu làm Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc thì nhân vật đó vẫn phải có nhóm cố vấn đến từ ba thế giới như đã kể ở trên. Washington đồng ý nhưng bế tắc tiếp nối bế tắc khi người ta không thống nhất được số cố vấn cho Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc (có một đại sứ đề nghị 15 cố vấn). Còn nữa, phần ứng cử viên, hai nhân vật nổi cộm bấy giờ là đại sứ Mongi Slim (Tusinia) và đại sứ Miến Điện U Thant. Tuy nhiên, Liên Xô đánh giá Mongi Slim thân phương Tây; Israel cho rằng ông là đồng minh của những kẻ thù của mình; trong khi Pháp vẫn còn hận Tusinia vụ đụng dộ kinh hoàng tại cảng Bizerte (Tusinia) vào đầu thập niên 1961 khiến Pháp phải “bỏ của chạy lấy người”. Với U Thant, Pháp cũng chẳng thiện cảm bởi ông từng là chủ tịch ủy ban Á-Phi bàn về tiến trình độc lập cho Algeria-thuộc địa Pháp (một nhà ngoại giao Pháp thậm chí dè bỉu rằng U Thant thiếu chiều cao và dốt tiếng Pháp; khi biết chuyện, U Thant xỏ lại khi nói rằng dù sao đi nữa ông cũng còn cao hơn Napoléon và tất nhiên không dốt đặc tiếng Anh như “cái ông vua bên Pháp”).
Năm 1981, UNSC lại bế tắc hơn 6 tuần trong tiến trình bầu Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Trung Quốc phủ quyết Kurt Waldheim tranh nhiệm kỳ ba trong khi Mỹ cản trở ứng cử viên Salim A. Salim (Tanzania). Cuối cùng, Waldheim lẫn Salim đều rút lui và Javier Pérez de Cuéllar được đề cử trong vòng bỏ phiếu chính thức đầu tiên từ danh sách 9 ứng cử viên thuộc các nước thế giới thứ ba… Cần nói thêm, trong lịch sử bầu Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, yếu tố quốc gia trung lập và ứng cử viên thuộc nước không nặng ký về ảnh hưởng chính trí thế giới được xem như một trong những chọn lựa hàng đầu (tất nhiên chưa kể tài năng, trình độ và kinh nghiệm ngoại giao của ứng cử viên). Điều này thể hiện rõ ở các đời Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc đầu tiên: Trygve Lie (Na Uy); Dag Hammarskjold (Thụy Điển); U Thant (Miến Điện; nay là Myanmar); Kurt Waldheim (Áo); Javier Pérez de Cuéllar (Peru); Boutros Boutros-Ghali (Ai Cập). Riêng trường hợp Boutros Boutros-Ghali, yếu tố địa lý còn có một ý nghĩa nhất định, ở thời điểm mà các nước châu Phi liên tục đòi hỏi một gương mặt đại diện cho ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Ý kiến trên được ủng hộ và cổ súy trong chiến dịch tuyên truyền rầm rộ từ Phong trào không liên kết (NAM), nơi khẳng định họ sẽ không bỏ phiếu cho bất kỳ ứng cử viên Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc nào, trừ đại diện Lục địa đen, tại vòng bầu chọn cuối cùng trong Đại hội đồng. Trong khi đó, Mỹ, Anh và Liên Xô không thật sự quan tâm quan điểm “quota khu vực” đối với ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Vấn đề được họ đặt nặng hơn là liệu Boutros Boutros-Ghali có gồng nổi trách nhiệm nặng nề ở bối cảnh thế giới xảy ra quá nhiều biến động phức tạp giai đoạn hậu Chiến tranh lạnh hay không (gù Boutros-Ghali là nhà ngoại giao kinh nghiệm; tốt nghiệp tiến sĩ luật quốc tế Đại học Paris)…
Washington và Boutros-Ghali
Với tiến trình tái bầu cử Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, vấn đề tất nhiên không còn nằm ở yếu tố khu vực địa lý mà cái chính được quan quâm bây giờ là sự nhìn lại khả năng Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc cũng như quan điểm của ông đối với các sự kiện xảy ra trong nhiệm kỳ trước. Kofi Annan đã không gặp khó khăn gì trong mùa tái tranh cử cực kỳ trơn tru nhưng người tiền nhiệm Boutros – Ghali từng bị Mỹ hạ bệ thẳng thừng. Trong quyển Madam Secretary – A memoir (trang 207-210), cựu Ngoại trưởng Mỹ Madeleine Washington chặn đứng Boutros – Ghali như thế nào. Bà viết: “Ngồi tại bàn làm việc ở New York, tôi đọc mỗi ngày những xung đột mới, các vụ giết người, sự phẫn nộ và vô số lời đe dọa mà phe này dành cho phe kia.
Tôi biết khắp nơi đều trông chờ Liên Hiệp Quốc và UNSC để tìm giải pháp. Chúng tôi không có thời giờ để thở. Tất cả đều khẩn cấp và chúng tôi ra quyết định dựa vào thông tin tốt nhất có được mỗi ngày, chịu ảnh hưởng từ quyết định của hôm trước, tuần trước và năm trước… Trong khi đó, xung đột quan điểm giữa Mỹ và Liên Hiệp Quốc ngày càng lớn. Tôi quyết định hành động. Năm 1996, tôi thực hiện điều này bằng cách ngăn Boutros Boutros-Ghali tham gia tái tranh cử Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc nhiệm kỳ hai. Bất đồng giữa Washington và Boutros-Ghali mỗi lúc một nghiêm trọng, từ vấn đề Somalia đến giải pháp cho Rwanda. Với tư cách đại sứ thường trực Liên Hiệp Quốc, trước cuộc chiến Boutros-Ghali nhằm vào Mỹ, tôi khó có thể thuyết phục Quốc hội Mỹ tiếp tục ủng hộ các chương trình nghị sự Liên Hiệp Quốc. Điều này không phải không quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh phe Cộng hòa thời điểm đó kiểm soát hoàn toàn Quốc hội, khống chế tất cả vấn đề liên quan Liên Hiệp Quốc…
“Điều này có nghĩa Washington sẽ tiến hành một cuộc giao chiến trên mặt trận ngoại giao. Chúng tôi có lợi thế. Với tư cách thành viên thường trực UNSC, chúng tôi có thể bỏ phiếu phủ quyết nhưng điều này đem lại nhiều rủi ro. Pháp cũng là thành viên thường trực UNSC – chắc chắn sẽ chống lại chúng tôi. Wash-ington sẽ bị buộc tội độc đoán và món nợ mà Mỹ còn thiếu Liên Hiệp Quốc sẽ được hất vào mặt chúng tôi. Không có dấu hiệu Boutros-Ghali tự nguyện rút lui và luôn có khả năng rằng, một khi khói tan và không khí bớt mùi thuốc súng, chúng tôi sẽ dính vào một kẻ nào đó (ở ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc) còn tệ hơn. Trong chuyến bay đến Bosnia với tổng thống vào tháng 1.1996, tôi đặt vấn đề trên với Bill Clinton và tổng thống đồng ý sự phân tích của tôi. War-ren Christopher yêu cầu tôi thảo kế hoạch bằng văn bản, với hai ý: nhất thiết thay Boutros-Ghali; đồng thời đề xuất ứng cử viên thay thế, trong đó có một người mà tôi cho là thích hợp nhất: Kofi Annan – viên chức Liên Hiệp Quốc đầy kinh nghiệm từng lãnh nhiều trọng trách nặng nề… Trong nhiều tháng, chúng tôi giữ kín chiến dịch đưa Kofi Annan lên ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc. Cùng lúc, Warren Christopher thuyết phục Boutros-Ghali từ bỏ chiến dịch tái tranh cử và đưa ra một mặc cả: Boutros-Ghali tiếp tục làm thêm một năm sau nhiệm kỳ chính thức, cho đến sinh nhật lần thứ 75 của ông. Tuy nhiên, Boutros-Ghali lại “đòi” thêm nửa nhiệm kỳ (hai năm rưỡi)…
“Giữa tháng 6.1996, Ngoại trưởng Warren Christopher xì nguồn tin liên quan ứng cử viên sáng giá Kofi Annan cho tờ New York Times. Tôi nghe tin khi đang đi từ San Diego đến Los Angeles và biết ngay mình phải làm gì. Điện thoại di dộng hỏng, tôi dùng điện thoại công cộng liên lạc với các đại sứ Liên Hiệp Quốc thường trực khác. Đúng như tôi đoán, tất cả đại sứ đều bất mãn. Chiến dịch của chúng tôi xuất phát không thuận lợi bây giờ càng tồi tệ. Với Pháp và Ai Cập hậu thuẫn, 53 quốc gia châu Phi tổ chức hội nghị, tuyên bố ủng hộ Boutros-Ghali đến cùng… Mùa thu 1996 đã ngốn hết thời gian và sức lực khi chúng tôi cùng lúc thực hiện hai chiến dịch bầu cử: tái tranh cử của Bill Clinton và ngăn tái tranh cử của Boutros-Ghali. Ngày 19.11.1996, tôi phủ quyết nghị quyết cho phép Boutros-Ghali tranh cử nhiệm kỳ hai. Với tỉ lệ phiếu 14.1 (14 ủng hộ và 1 chống), cuộc đối đầu mà chúng tôi cố tránh bây giờ trở thành công khai và rõ ràng chúng tôi bị cô lập. Tổng thống Ethiopia Meles Zenawi gửi thư Tổng thống Cameroon Paul Biya (lúc đó giữ ghế chủ tịch OAU-Tổ chức thống nhất châu Phi), yêu cầu tìm ứng cử viên châu Phi thay thế. Cùng lúc, hành lang Liên Hiệp Quốc bắt đầu nhốn nháo tranh luận việc săn tìm ứng cử viên châu Phi thích hợp – người có thể đáp ứng yêu cầu của Mỹ (ủng hộ cải tổ Liên Hiệp Quốc); yêu cầu Pháp (nói tiếng Pháp giỏi) và yêu cầu Trung Quốc (không ủng hộ Đài Loan). Cuối cùng, ngày 13.12.1996, UNSC nhất trí đề cử Kofi Annan tranh cử ghế Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc lần thứ 7”…
Mạnh Kim – Kiến Thức Ngày Nay – 01.11.2006

Từ Hy Thái hậu , người phụ nữ làm sụp đổ cơ nghiệp nhà thanh – Phần 4

Công sứ liệt cường kháng nghị nhưng Từ Hy bỏ ngoài tai, lại đem sai quân đi đánh các sứ quán trong tám tuần lễ. Công sứ nước Đức, thư ký sứ quán nước Nhật bị giết khi đi đường. Tức thì tám nước Anh, Pháp, Đức, Ý, Mỹ, Nhật, Áo, Nga hợp quân, cử tướng Đức là Ven Waldersee thống lĩnh, vây hãm Đại Cô rồi đánh chiếm Thiên Tân. Quân lính Nghĩa Hòa đoàn ra ứng chiến, cổ đeo bùa, tay bắt quyết, miệng đọc thần chú, nhưng càng tiến lên càng bị bắn ngả như rạ. Quân Thanh tan vỡ, một tướng Thanh tử trận, hai tướng khác tự sát. Liên quân tiến đánh Bắc Kinh. Từ Hy vội cải trang trốn vào Tây An, không quên mang theo vua Quang Tự, Bắc Kinh thất thủ.
Thấy tình thế nguy ngập, Từ Hy phải xin thương thuyết. Do đó hòa ước Bắc Kinh ra đời năm 1901 với nhiều điều khoản ngặt nghèo, trong đó có khoản Trung Hoa phải bồi thường chiến phí 450 triệu lạng bạc khiến đất nước càng thêm kiệt quệ.
Những năm tháng cuối đời của Từ Hy
Từ sau cuộc chính biến Mậu Tuất, Từ Hy ra lệnh giam vua Quang Tự ở Doanh đài, trong hồ Tây Uyển. Nhà vua bị đày đọa cực nhục đủ điều cho đến chết, quyền hành nằm gọn trong tay Từ Hy nhưng bà không tự lập làm vua như Võ Tắc Thiên ngày trước.
Năm 1908 vua Quang Tự băng hà (37 tuổi). Có sách nói rằng biết mình sắp chết, Từ Hy sai giết Quang Tự trước để ông không còn cơ hội thi hành biến pháp. Mấy hôm sau Từ Hy cũng qua đời vì bệnh (73 tuổi) sau 46 năm cầm quyền (1862 -1908). Trước khi mất, bà đã kịp cho lập Phổ Nghi tuổi, con của Thuần Thân vương (em cùng mẹ với vua Quang Tự) lên ngôi, hiệu là Tuyên Thống. Nhưng ông vua bé con này chỉ lên ngôi vàng được 3 năm thì bị lật đổ bởi cuộc cách mạng Tân Hơi (1911) do Tôn Văn (1866 – 1925) tức Tôn Trung Sơn hay Tôn Dật Tiên lãnh đạo và chế độ quân chủ chuyên chế của Trung Hoa trải qua mấy nghìn năm cũng cáo chung.
Với bản tính thông minh và cương nghị, Từ Hy sẵn sàng đương đầu với hoàn cảnh khắc nghiệt, nhất là bọn phương Tây muốn xâu xé Trung Hoa rộng lớn, giàu tài nguyên nhưng còn lạc hậu này. Với tính cương nghị ấy, bà đã can đảm dứt bỏ mối tình đầu để đặt chân vào cung cấm, cố thực hiện cho kỳ được cái ước vọng lớn lao của mình là trở thành bậc mẫu nghi thiên hạ, cho dù Vinh Lộc có nhảy sông tự tử (nhưng không chết). Khi đến thăm và săn sóc người yêu, bà đã khuyên Vinh Lộc phải chiến thắng hoàn cảnh và cố vươn lên, vươn lên mãi. Lời khuyên ấy đã giúp cho Vinh Lộc vượt qua số phận để trở thành một vị đại thần của nhà Thanh sau này, có cơ hội nối lại tình xưa tuy lén lút.
Về phương diện tình cảm, Từ Hy là người biết yêu và yêu say đắm, nhưng về chính trị, bà là người cực lỳ tàn ác, giết bỏ không nương tay những kẻ chống lại bà như Túc Thuận, Tái viên, Đoan Hoa trong số các cố mệnh đại thần và ngay cả Thái hậu Từ An nữa. Bà không từ một thủ đoạn nào miễn là bảo vệ được chiếc ghế Hoàng thái hậu, tuy không phải là vua nhưng quyền hành chính còn lớn hơn vua, khuynh loát cả triều đình.
Tham vọng của Từ Hy quá lớn nhưng tài năng của bà có hạn nên chẳng những bà không xây dựng được một nước Trung Hoa giàu mạnh, trái lại ngày càng suy yếu, trở thành miếng mồi ngon cho các liệt cường.
Trong khi làm mưa làm gió trên chính trường Trung Hoa non nửa thế kỷ, Từ Hy đã quá say mê quyền lực, đầu óc bảo thủ nặng nề, cự tuyệt văn minh phương Tây, khinh thường các nước ngoài, quý chuộng hoạn quan, đứng đầu là An Đức Hải và Lý Liên Anh, tin dùng bọn tiểu nhân đắc thế, kiềm hãm Trung Hoa trong vòng lạc hậu khiến cho đất nước này bị liệt cường xâu xé, dân chúng khổ sở lầm than. Chẳng những thế, bà còn ăn tiêu xa xỉ, bỏ ra số tiền rất lớn để xây cung điện, tôn tạo vườn Viên Minh đã bị quân Anh đốt sạch, bỏ ra cả triệu lạng bạc để biến Di Hòa viên thành chốn bồng lai tiên cảnh nơi hạ giới làm cho công khố cạn kiệt, thuế má nặng nề. Chính bà phải chịu trách nhiệm một phần lớn trong việc làm cho cơ nghiệp nhà Thanh sụp đổ.
Huyền Viêm – kiến thức ngày nay – năm 2006

Từ Hy Thái hậu , người phụ nữ làm sụp đổ cơ nghiệp nhà thanh – Phần 3

Bắt chước Từ Hy, Thái giám Lý Liên Anh cũng ăn hiếp Quang Tự. hắn xuất thân là kép hát, được Từ Hy sủng ái nên chẳng coi vua Quang Tự ra gì. Quang Tự có một quý phi rất hiền, trung thành với ông, ông rất yêu quý. Lý Liên Anh ghét nàng, xô nàng xuống giếng, một thủ hạ của hắn liệng đá lấp giếng. vua Quang Tự không giám nói gì, chỉ khóc thầm.
Mậu Tuất chính biến (1898)
Thấy nhà Thanh cứ cúi đầu khuất phục các nước phương Tây, giới sĩ phu trong nước lấy làm nhục nhã bèn tim cách duy tân trong nước để theo kịp đà tiến triển của thế giới. Người lãnh đạo phong trào là Khang Hữu Vi (1858 – 1927) và môn đệ là Lương Khải Siêu (1873 – 1929).
Hai người đưa ra khẩu hiệu “toàn biến, tốc biến” (thay đổi triệt để và nhanh chóng). Lương Khải Siêu làm đại biểu cho một nhóm 190 cử nhân Quảng Đông lên kinh thi, dâng thư lên triều đình bàn về thời cuộc. Khang Hữu Vi cùng nhóm 3.000 cử n hân khác dâng thư “biến pháp”. Rồi hai nhóm họp làm một, nỗ lực vận động cải cách nhưng không có kết quả.
Năm 1896, Khang Hữu Vi một lần nữa dâng thư xin “biến pháp”. Lần này ông được gặp vua Quang Tự nhờ một vị đại thần là thầy học cũ của Quang Tự. Năm 1889, vua Quang Tự 18 tuổi, thực sự cầm quyền. Thái hậu Từ Hy lui về nghỉ ở Di Hòa viên, nhưng vẫn ngầm theo dõi hành động của ông. Quang Tự sáng suốt, có nhiệt tâm muốn cứu Trung hoa ra khỏi vòng lạc hậu nên cho vời Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu lên bàn việc nước. Ông phong chức tước cho họ để cùng nhau mưu viêc biến pháp.
Đề nghị nào họ đưa ra cũng được vua Quang Tự chấp nhận: bỏ lối văn bát cổ trong các khoa thi, đưa các môn khoa học vào chương trình giáo dục, lập học hiệu, khuyến khích kẻ viết sách , cầu nhân tài, mở trường võ bị để luyện tập quân đội theo lối mới ,mở ngân hàng , làm đường xe lửa, khai mỏ, lập hội buôn, khuyên khích nông và công nghiệp … Trong khoảng chưa đầy ba tháng , hơn một trăm đạo chiếu được ban ra khiến cho trong triều ngoài quận bàn tán xôn xao.
Biết rằng Từ Hy thế nào cũng cản trở công cuộc đổi mới, Đàm Tự Đồng khuyên vua nên đoạt lấy quyền hành, bắt giam Từ Hy và loại bỏ bọn phản động thì mới mong cải cách được, Vua Quang Tự nghe theo, triệu Viên Thế Khải về Bắc Kinh giao cho việc luyện quân để bao vây DI Hòa viên, bắt Từ Hy, chẳng may, Viên Thế Khải phản bội, đem cáo giác âm mưu ấy với Vinh Lộc và lập tức Vinh Lộc chỉ huy lền vây bắt phe tân Đảng. Khang, Lương may mắn thoát nạn, trốn được sang Nhật, còn sáu người trong nhóm Đàm Tự Đồng bị giết, đời sau gọi là “lục quân tử”. Từ Hy ra lệnh bãi bỏ hết công cuộc canh tân của vua Quang Tự. Sử gọi là là cuộc “Mậu Tuất chính biến” (1989) hay cuộc duy tân 100 ngày.
“Bát quốc liên quân” đánh Bắc Kinh
Dưới thời Từ Hy cầm quyền, trong nước loạn như ong, nào là phong trào thái bình thiên quốc do Hồng Tú Toàn cầm đầu, nào là Bạch Liên giáo và dư phái của nó là nghĩa hòa đoàn của mấy ông thầy cúng tức là Loạn quyền phỉ … May nhờ có các danh tướng người Hán là Tăng Quốc Phiên, Lý Hồng Chương, Tả Tôn Đường ra sức dẹp loạn nên trong nước mới tạm dẹp yên. Nhưng nghiêm trọng hơn hết là cuộc Bát quốc liên quân đánh vào Bắc Kinh (1900) khiến cho Trung Hoa tơi tả.
Vì oán ghét chế độ Mãn Thanh nên dân chúng nổi lên lập nhiều đảng phái chống lại triều đình. Bấy giờ ở Sơn Đông có dư phái của Bạch Liên Giáo tự xưng là Nghĩa Hòa đoàn, đeo bùa, đọc chú và nói rằng họ có phép, đạn bắn không chết. Dân chúng cả tin. Từ Hy lợi dụng ngay Nghĩa Hòa đoàn cung cấp cho họ nhiều tiền bạc, khuyên họ nên hợp tác với triều đình để diệt trừ bon “bạch quỷ”. Họ bèn đổi khẩu hiệu là Phù Thanh diệt dương”.
Năm 1900 bão tố nổi lên. Bọn Nghĩa Hòa đoàn quấn khăn đỏ làm hiêu, giết hàng trăm giáo sĩ và giáo dân Trung Hoa, đốt nhà thờ, đập phá đường xe lửa, đường dây thép, máy móc, bưu điện của người nước ngoài. Từ Hy hài lòng lắm.
Huyền Viêm – kiến thức ngày nay – năm 2006

Từ Hy Thái hậu , người phụ nữ làm sụp đổ cơ nghiệp nhà thanh – Phần 2

Hàm Phong là ông vua trác táng, lại thêm bọn thái giám xu nịnh bợ đỡ, xúi giục nhà vua ăn chơi dâm dật. Vì thế, mặc dù có hàng trăm cung nữ, nhiều đêm vua vẫn cùng bọn thái giám cải trang làm thường dân ra ngoài thành , đến chơi ở các xóm yên hoa nên chẳng bao lâu, vua bị bệnh hoa liễu nặng rồi từ trần (1862).
Con trai của Từ Hy là Tải Thuần 5 tuổi được đưa lên ngôi, tức là vua Mục Tông Đồng Trị (1862 – 1875). Đồng Trị lên ngôi còn quá nhỏ nên cả Từ An Thái hậu và Từ Hy Thái hậu cùng buông rèm nhiếp chính, có hai đại thần là Cung thân vương và Văn Tường vương giúp đỡ.
Trước đó mấy năm, người tình cũ của Từ Hy là Vinh Lộc, nhờ giỏi võ nghệ, được tuyển vào cung làm Chưởng vệ đội cấm quân bảo vệ hoàng thành. Do đó Từ Hy đã lén lút tư tình cùng Vinh Lộc ngay khi vua Hàm Phong còn sống nên có dư luận cho rằng Đồng Trị là con của Vinh Lộc chứ không phải con của Hàm Phong.
Từ Hy thái hậu
Hoàng hậu Từ An – vợ chính của vua Hàm Phong – là người hiền lành, đôn hậu nhưng ít học, sống với vua đã lâu nhưng lại không có con nen thường buồn rầu, tủi phận, Từ Hy trái lại, học khá hơn, đọc viết thông thạo chứ Hán, thông minh, lanh lợi, rất có bản lĩnh , nhưng cũng có nhiều tật: say mê quyền lực như Võ hậu, kiêu sa, dâm dật, sa sỉ, để đạt được mục đích thì không có gì là không làm. Lúc đầu Từ An và Từ Hy cùng buông màn nhiếp chính, nhưng dần dần Từ Hy lấn át Từ An, tự ý quyết định mọi viêc trong triều. Từ An vốn tính hiền lành, không thích tranh giành quyền lực, thường nhượng bộ rồi lâu ngày thành quen, mặc cho Từ Hy thao túng.
Vua Đồng Trị không ưa mẹ đẻ Từ Hy và quý mến mẹ cả Từ An. Khi ông bắt đầu trưởng thành, hai bà thái hậu có ý lập hàng hậu cho ông, nhưng ông chọn nàng A Lỗ Đặc, một thiếu nữ xinh đẹp và hiền thục do Từ An giới thiệu và gạt bỏ người của Từ Hy. Do đó mà Từ Hy ghét cả Đồng Trị lẫn Từ An. Từ Hy lại cấm ông ăn nằm với A Lỗ Đặc và bắt phải ăn nằm với một cung phi tên Phong, người mà ông không thích. Ông cương quyết không chịu và sinh ra đau khổ, chán nản nên thường cùng hoạn quan thân tín đêm đêm cải trang ra khỏi cấm thành đi chơi yên hoa, có lần về trễ, không kịp buổi chầu sáng hôm sau.
Được ít lâu, Đồng Trị lâm bệnh nặng rồi từ trần lúc 18 tuổi (1875), triều đình đưa tin là ông bị bệnh “thiên hoa” (bệnh đậu mùa), nhưn dân chúng đồn rằng ông chết vì bệnh giang mai. Ông chết rồi, Từ Hy bắt nàng A Lỗ Đặc phải tự tử để không được làm thái hậu mà “thính chính” trong đời vua sau.
Vua Đồng Trị mất, không có con, nhóm thân vương muốn nhân dịp này gạt Từ Hy ra khỏi chính trường nhưng nhờ người tình cũ của bà là Vinh Lộc bấy giờ đang làm quan lớn ở triều giúp sức nên Từ Hy nhanh chóng đưa người con em chú của Đồng Trị lên ngôi vua lúc mới 4 tuổi để dễ bề thao túng. Đó là vua Đức Tông Quang Tự (1875 – 1908).
Trong khoảng thời gian này, thái hâu Từ An đã bị Từ Hy đầu độc . Một hôm, Từ An tình cờ vào phòng ngủ của Từ Hy, bắt gặp một nhà sư trong đó. Bà không nói gì, lặng lẽ bước ra, nhưng hôm sau, ăn cơm xong, bà bị trúng độc, nổi cơn đau dữ dội rồi từ trần (1881).
Lúc lên ngôi, Quang Tự còn rất nhỏ, bị Từ Hy quản thúc chặt chẽ quá, hóa ra khiếp nhược. Lên ngôi rồi thì không một người nào được phép lại gần – kể cả mẹ đe – mọi việc đều do Từ Hy sắp đặt mà bà thì kiêu sa dâm dật, không mấy khi ngó ngàng đến cậu. Thậm chí nhiều hôm, Quang Tự còn phải ăn thức ăn thiu để lại từ hôm trước. Từ Hy rất dữ, thường hay quát tháo, đánh đập, phạt quỳ khiến vua bà sợ như sợ cọp. Lớn lên, vua Quang Tự phải vào vấn an bà mỗi ngày một lần, khi vấn an phải quỳ, cho phép mới được đứng dậy.
Huyền Viêm – kiến thức ngày nay – năm 2006

Từ Hy Thái hậu , người phụ nữ làm sụp đổ cơ nghiệp nhà thanh – Phần 1

Người đẹp Lan Nhi
Bấy giờ là vào tiết cuối thu năm 1852 dưới đời vua Hàm Phong nhà Thanh. Một buổi sáng có tuyết rơi và gió lạnh, Lan Nhi dậy sớm, cuộn mình trong chăn ấm nhìn tuyết phủ trên mái ngói mà lòng thấy rộn ràng.
Năm ấy Lan Nhi 17 tuổi (nàng sinh năm 1835), cái tuổi dậy thì đầy mộng mơ với vóc dáng nở nang, gương mặt thanh tú, đôi mắt đen huyền, đôi môi mọng đỏ khiến biết bao chàng trai trong vùng say đắm. Nhưng Lan Nhi không hề quan tâm, nàng còn nuôi mộng lớn hơn nhiều. Ngoài cái nhan sắc diễm lệ ấy, Lan Nhi còn được tạo hóa ban cho một bộ óc cực kỳ thông minh khiến cho ai một lần trò chuyện với nàng đều phải sinh lòng nể phục.
Lan Nhi là người Mãn, con gái của vị trưởng lão hậu bổ tỉnh An Huy tên là Huệ Trưng, thuộc dòng họ Na Lạp, làm Hải Quan đạo ở Vu Hồ, nhưng nay gia đình sa sút, cuộc sống lâm vào cảnh khó khăn. Lúc còn ở quê, nàng đã yêu người anh họ tên là Vinh Lộc, một người trẻ tuổi, đẹp trai, rất giỏi võ nghệ. Hai người rất say mê nhau. Nhưng nàng là con người lý trí nên khi vua Hàm Phong (1851 -1862) nhà Thanh xuống chiếu tuyển cung phi, Lan Nhi xin ghi tên ứng tuyển. Vốn sẵn có sắc đẹp lộng lẫy và tài ăn nói bặt thiệp, Lan Nhi dễ dàng trúng tuyển.
Đời sống trong cung cấm
Vào cung đã hơn hai tháng, Lan Nhi vẫn chưa thấy nhà vua sai hoạn quan đến với nàng. Tuy sốt ruột nhưng nàng vẫn kiên nhẫn chờ đợi và lợi dụng thời gian ấy để học văn chương, ca vũ hòng làm vừa lòng đấng quân vương.
Một đêm, trong lúc đang say sưa đọc sách nàng chợt thấy viên hoạn quan Lý Liên Anh đến. Khác với thường lệ, lần này hắn có vẻ kính cẩn đối với Lan Nhi và thông báo một tin hấp dẫn:
Thưa lệnh bà, Thánh thượng đang chờ lệnh bà …
Lan Nhi giật mình, tưởng nghe lầm, nhưng Lý Liên Anh nhắc lại một lần nữa, trong lúc ấy, bên ngoài bọn cung nữ đã vui vẻ kéo nhau vào, hối hả giục nàng tắm rửa, thay quần áo để lên hầu Thánh thượng.
Gặp Lan Nhi, vua Hàm Phong mê như điếu đổ. Nàng chẳng những xinh đẹp, múa hát rất hay mần còn thông thạo chuyện văn chương sách vở khiến nhà vua vừa yêu vừa nể phục. Được vừa yêu, Lan Nhi không bỏ lỡ cơ hội, ra sức chiều chuộng nhà vua để giành ảnh hưởng về mình. Nàng trổ hết tài ân ái để làm cho nhà vua say đắm nên được vua giữ riết ba ngày ba đêm trong khi không một phi tần nào, kể cả hoàng hậu, được lưu lại quá một đêm.
Vua Hàm Phong giải quyết chuyện triều chính rất dở. Biết vậy, Lan Nhi xin được phép theo vua ra triều, ngồi sau rèm nghe bá quan tâu trình. Khi về cung, nàng bàn bạc với vua và giúp vua đi đến những quyết định quan trọng. Vua Hàm Phong lại càng nể phục nàng hơn nên phong nàng làm quý nhân.
Lan Nhi rất ham học, mời thầy dạy riêng về văn chương, nghệ thuật, siêng đọc kinh sử, địa lý, có tài về hội họa, soạn kinh kịch, tỏ ra là người biết nhiều, hiểu rộng. Nhờ cái nhan sắc trời cho cộng với bản lĩnh khác thường, tài ứng xử thông minh mẫn tiệp và tinh nghịch, Lan Nhi nhanh chóng được vua Hàm Phong sủng ái, không bao lâu được phong làm quý phi. Khi nàng thụ thai, nhà vua mừng rỡ, ở lì tại vườn Viên Minh với nàng mấy tháng không chịu về nội điện khiến nàng phải năn nỉ khóc lóc, nhà vua mới chịu về. Lúc nàng sinh được một hoàng nàm, vua lại càng yêu quý xem nàng như viên ngọc báu nên phong làm Tây cung hoàng hậu lấy hiệu Từ Hy (vì bấy giờ đã có Đông cung hoàng hậu Từ An).
Huyền Viêm – kiến thức ngày nay – năm 2006

Hành trình văn hóa nghề đi cũng lắm công phu – Phần 3

Trong năm tới, chương trình dự kiến có thay đổi không và sẽ thay đổi như thế nào?
Có! Mặc dùng đang làm chương trình năm thứ 3 nhưng bọn mình đã phải chuẩn bị cho năm thứ 4. Lý tưởng nhất là giữ được như kịch bản ban đầu và tiếp tục có sự sửa đổi một chút bên trong mỗi số phát sóng thôi. Còn nếu phải thay đổi chương trình theo từng năm sẽ tốn nhiều chất xám. Mình hy vọng là dần dần sẽ cố định được khung kịch bản chương trình. Nhưng nếu sang năm, khán giả muốn có kịch bản khác thì bọn mình sẽ thay đổi.
Nhiệm vụ của chị trong vai trưởng nhóm sản xuất? Có lẽ trách nhiệm và áp lực là rất lớn?
Sau hoặc trước mỗi đợt ghi hình, mình phải lên kế hoạch sản xuất như thế nào, đưa ra nội dung gì, sau đó phân công cho mọi người thực hiện theo nội dung đó. Mọi người đều đã biết việc của mình rồi nên cứ theo đó mà làm. Nếu nhóm 4 người chỉ sản xuất độc một chương trình Hành trình văn hóa thì sẽ khá thoải mái, vì bọn mình đã quen với công việc. Nhưng thường xuyên bọn mình phải làm thêm rất nhiều chương trình ngoài khung, mà cụ thể hiện nay là các chương trình cho Sea Games, Tết Dương lịch, Tết m lịch… Và chính vì khối lượng công việc nhiều như vậy nên đôi khi cũng cảm thấy có chút áp lực.
Tổ chức sản xuất là một công việc đòi hỏi người làm phải có đầu óc sắp xếp một cách khoa học phải không anh Thanh Tùng?
Đúng thế! Công việc tổ chức sản xuất gồm rất nhiều những việc tỉ mỉ và nó đòi hỏi bạn phải biết sắp xếp một cách khoa học và không được nhầm lẫn. Ví dụ như mỗi đợt ghi hình thường là 4 đến 5 cuộc, được ghi trong một ngày hoặc một ngày rưỡi. Do đó bạn phải sắp xếp xem người chơi sẽ thi ở chương trình nào vào lúc mấy giờ, phải sắp xếp các vé mời, lên lịch các giờ ghi hình, lắp đặt sân khấu, phối hợp các bộ phận quay phim, biên tập, kỹ thuật, minh họa…
Nhưng khi đi quay tình huống minh họa sẽ được phép sai sót một chút?
Có lẽ được, nếu xét ở các góc độ mà mình chưa cảm thấy ưng ý lắm sẽ làm lại. Nhưng có những lần thì không. Như khi mình vào Đồng bằng sông Cửu Long để quay cầu khỉ, trong lúc miền Nam đang có chiến dịch xóa cầu khỉ. Vừa ngồi trên ô tô vừa căng mắt ra tìm, đến khi thấy một cái là dừng xe quay luôn. Trời thì đang nổi giông bão ầm ầm, anh quay phim chỉ cho mình làm một lần, nếu sai một đúp nào sẽ phải làm lại từ đầu. Trong những tình huống như vậy thì chỉ có làm một lần chứ không có lần hai.
Anh đi du lịch bằng phương tiện gì?
Xa thì đi máy bay, di chuyển tới các nơi bằng ô tô của đài. Tùy theo điều kiện địa lý của mỗi vùng mà đi bằng ô tô nhỏ hoặc ghe, xuồng… Nói chung là mọi loại phương tiện.
Và tất cả đều là… miễn phí?
Ồ! Tất nhiên. Đó là một điều may mắn cho mình. Được đi du lịch đối với mình là một niềm tự hào. Tuy nhiên, bản thân mình phải vượt qua nhiều trở ngại về đường sá, thời tiết. Hơn nữa, gọi là đi thôi chứ không được thưởng ngoạn như người đi du lịch bình thường. Bạn cứ tưởng tượng: trong 3 ngày mình phải đi hết gần 10 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và phải quay được 15 tình huống. Đến nơi một cái là quay luôn, xong lại lên xe đi tiếp. Vừa di chuyển bằng ô tô vừa dùng điện thoại liên hệ với điểm sắp tới, hỏi lại lần cuối về thông tin xem có thật chính xác chưa, lại phải lo làm nhanh nhanh kẻo trời tối thì hình sẽ rất xấu.
Điều anh cảm thấy “ngại” nhất trong mỗi chuyến đi?
Phải đi đến vùng đồng bào dân tộc! Đồng bào dân tộc rất hiếu khách, mà để bày tỏ sự hiếu khách của mình họ thường mời uống rượu. Rượu của họ chỉ cần uống một chút thôi là say ngay, trong khi mình lại không uống được rượu.
Làm việc chung với một “sếp” là nữ, lại bằng tuổi nhau thì có vấn đè gì không? Anh nhận xét thế nào về chị Bạch Dương?
Mình và Bạch Dương được giao đặt những viên gạch đầu tiên cho chương trình, tuy có lúc tranh luận nhưng đó là chuyện thường tình, điều quan trọng là phải đưa ra được phương án tối ưu. Bạch Dương là người hoạt bát, giải quyết công việc rất nhanh và cũng rất xinh (những lúc không cáu).
Cám ơn anh, chị!
Vân Thảo- Thế giới điện ảnh- Năm 2003

Hành trình văn hóa nghề đi cũng lắm công phu – Phần 2

Bạn có biết?
Xem chương trình, khán giả thấy sân khấu bài trí rất lạ. Và dường như đây là sân khấu lạ nhất trong các chương trình trò chơi của VTV.3 hiện nay. Ý tưởng bài trí sân khấu này xuất phát từ ý tưởng của M.C Bạch Dương. Chị cho biết, ban đầu chúng tôi muốn tiền cảnh dưới chân sân khấu là hình trái đất nổi bằng mica và có ánh đèn chiếu sáng bên trong, nhưng vì điều kiện kỹ thuật nên hiện nay, nền trái đất đó là nền phẳng. Và cũng theo ý tưởng ban đầu thì người dẫn và những người chơi sẽ ngồi trên những toa tàu, nhưng sau thì đổi thành những chiếc khinh khí cầu.
Ban cố vấn của chương trình là những người vô cùng quan trọng. Họ không xuất hiện thường xuyên trong các buổi ghi hình của chương trình nhưng luôn đứng đằng sau. Và mỗi khi những người làm chương trình có bất cứ một băn khoăn nào đó về kiến thức thì có thể tìm đến ban cố vấn hoặc a-lô một cái là ban cố vấn sẽ giúp liền. Riêng với những chương trình đặc biệt như về Đồng bằng sông Cửu Long hay các nền văn hóa Việt Nam, ban cố vấn sẽ phải tham gia trực tiếp nhiều hơn, bằng cách soạn các câu hỏi, hoặc thậm chí đi ghi hình tình huống cùng chương trình.
Nhà tài trợ Double Rich tài trợ toàn bộ kinh phí để tổ chức chương trình, đổi lại họ được độc quyền logo trên sân khấu, có các đúp quảng cáo trong chương trình, được tặng quà cho những người chơi trong chương trình…
Ban biên tập chương trình luôn khuyến khích người chơi sử dụng óc suy luận để trả lời các câu hỏi và nếu bạn là người có kiến thức nền tốt, bạn sẽ có thể trả lời được đúng tất cả các câu hỏi của Hành trình văn hóa.
Các năm trước, nếu người chơi ở xa sẽ được hỗ trợ một phần kinh phí đi lại, nhưng đến năm thứ 3 này, chương trình sẽ lần lượt tổ chức ở các thành phố lớn. Tháng 8 vừa rồi, chương trình đã ghi hình tại thành phố Hồ Chí Minh và tháng 10 này, chương trình sẽ ghi hình tại Đà Nẵng với những người chơi ở các tỉnh miền Trung. Đến khoảng tháng 2.2004, chương trình sẽ tiếp tục chuyến hành trình tại thành phố Hồ Chí Minh.
Tất cả hồ sơ của các “lữ khách” đã tham gia chương trình trong 3 năm qua đều được nhà đài lưu lại đầy đủ.
Tin nóng: cuối tháng 10 này, chương trình sẽ tổ chức ở thành phố Đà Nẵng. Các bạn khán giả ở miền Trung, nếu muốn tham gia, hãy nhanh chóng gửi bản đăng ký (kèm ảnh) về cho chương trình.
Người trong cuộc nói gì?
M.C Bạch Dương, trong toàn bộ kịch bản của chương trình, chị thích phần nào nhất?
– phần minh họa! Và mình thấy khán giả cũng rất thích vì nó làm chương trình có bản sắc riêng. Người xem sẽ không cảm thấy câu hỏi khô khan vì được nhìn thấy tận mắt. Cũng chính vì thế, trong nhiều năm chương trình vẫn duy trì phần này. Những năm đầu, khi làm minh họa xong cho mỗi chương trình, mọi người đều nghĩ sẽ chẳng tìm thấy gì khác nữa nhưng sao bắt tay vào làm lại vẫn có. Bởi lẽ, cuộc sống đã ngày một phong phú và mình cũng có các mối quan hệ rộng hơn cũng như có và biết thêm nhiều nguồn thông tin mới.
Chị có thấy tự tin quá không khi chọn “ban cố vấn” chủ yếu là sách vở?
Mình nghĩ, bản thân những quyển sách nó được viết ra bởi những người rất giỏi. Họ viết ra sách thì họ cũng đã đảm bảo về nguồn thông tin đó. Vấn đề chủ yếu là mình phải biết chọn sách hay, đúng. Còn trong quá trình đọc, mình cảm thấy có điều gì gờn gợn sẽ lập tức tiềm hiểu thêm. Với lại, qua 3 năm làm việc thì kiến thức của chúng mình cũng đã dầy hơn. Do vậy, tự bản thân mình cũng có thể kiểm nghiệm được phần nào, đọc thấy sai là biết ngay.
Còn những khó khăn nào mà chị thấy cần phải cố gắng để làm?
Cái lớn nhất bây giờ là làm sao để duy trì chương trình cho nó luôn hấp dẫn, vì chương trình nào, dù hay đến mấy, khán giả xem lâu cũng vẫn cảm thấy nhàm vì thế bọn mình luôn phải tìm cách thể hiện mới. Hành trình văn hóa có một điểm mạnh, theo mình, là mỗi chương trình đều có cái mới ở câu hỏi minh họa, không chương trình nào giống chương trình nào.
Vân Thảo- Thế giới điện ảnh- Năm 2003

Hành trình văn hóa nghề đi cũng lắm công phu – Phần 1

Được đánh giá là một trong những “show – game” có tỷ xuất người xem cao nhất của VTV.3, Hành trình văn hóa ngày càng trở nên hấp dẫn với đông đảo khán giả xem truyền hình. Có điều, ít ai biết rằng chương trình được làm ra bởi 4 người trẻ: MC Bạch Dương là nhóm trưởng, Lan Dung, Thái Hà – Biên tập viên và Hoa Thanh Tùng – người đàn ông duy nhất – làm nhiệm vụ tổ chức sản xuất và biên tập.
Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu mọi điều về hành trình văn hóa với sự giúp đỡ nhiệt tình của những người làm chương trình.
Chuẩn bị câu hỏi
M.C Bạch Dương cho biết, chương trình luôn có những kế hoạch dài về mặt nội dung. Trước mỗi đợt ghi hình, thì nội dung kịch bản đã phải lên đề cương trước đó khoảng 3 tháng. Khi họp nhóm, mọi người sẽ được phân công làm kịch bản theo đề cương và các công việc chuẩn bị khác. Các kiến thức từ sách, báo và mạng internet sẽ được xử lý thành những câu hỏi thú vị. Với những chương trình đặc biệt, ví dụ như các chương trình du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, nhóm biên tập phải có những chuyến đi xa để kết hợp đưa các câu hỏi này cùng các cảnh quay.
Đi quay tình huống minh họa
Không thường xuyên, thời gian xuất hiện ngắn nhưng khâu chuẩn bị lại khá công phu và tốn kém. Hoa Thanh Tùng là người phụ trách công việc này trong hai năm qua. “Khi xác định đến một nơi nào đó, ví dụ thành phố Hồ Chí Minh hay Đồng bằng sông Cửu Long, bao giờ bọn mình cũng phải nghiên cứu xem nơi đó có những địa danh nổi tiếng, hay phong tục tập quán đặc biệt nào, sau đó kết hợp trao đổi với các nhà nghiên cứu, họ sẽ gợi ý chương trình nên hỏi những gì đặc trưng. Công việc tiếp theo là tìm hiểu điều mình quan tâm qua nhiều kênh thông tin khác nhau. Cũng có khi phong tục đó không còn tồn tại hoặc rất ít thì phải tìm đến những người già để hỏi. Xong rồi còn phải tìm hiểu kỹ hơn, xem có gia đình nào ở đây giữ được phong tục đó không. Tóm lại, không có nhiều khó khăn nhưng đòi hỏi phải chính xác, tỉ mỉ và kỹ càng”.
Lựa chọn người chơi
Trước mỗi đợt ghi hình, chương trình sẽ tổ chức gặp mặt khoảng 50 – 70 người đăng ký tham gia với mục đích tìm hiểu kiến thức, khả năng giao tiếp, diễn đạt trước đám đông (và hình thức cũng phải không có gì là quá bất thường). Trong lần sơ tuyển này (tạm gọi thế) người chơi sẽ phải biết tự giới thiệu về bản thân và làm một bài kiểm tra kiến thức nho nhỏ, hình thức như vòng thi số 4 của cuộc thi thật. Mỗi cá nhân, nếu trả lời được ít nhất từ 10 câu hỏi trong tổng số 20 câu sẽ có khả năng được xem xét để lựa chọn. Sau đó, họ sẽ được phỏng vấn. Cuối cùng, trước khi ghi hình vài ngày, chương trình sẽ tổ chức gặp mặt các đội chơi một lần nữa để phát vé mời cho cổ động viên (50 vé/đội), thông báo giờ, ngày tham gia…
Khách mời
Thái Hà – Biên tập viên, phụ trách chính về các phần minh họa của chương trình cho biết: “Việc mời khách tham gia minh họa trong chương trình, vì mình làm cũng đã quen nên không quá phức tạp. Bọn mình sẽ liên hệ với khách, nói về ý nghĩa của chương trình và mời họ tham gia để giới thiệu về những nét tiêu biểu nơi họ sống. Việc mời khách cũng liên quan đến nội dung mỗi chương trình. Ví dụ, chủ đề du lịch thế giới nói chung thì có thể dễ dàng hơn một chút trong việc lựa chọn khách mời và nội dung minh họa. Còn với những chương trình có chủ đề đặc biệt thì khó hơn, vì khi đó phải cố định trước nội dung minh họa và tìm được đúng người thể hiện nội dung đó. Cũng có một vài khó khăn nhất định khi chuẩn bị các phần minh họa, như khi chương trình cần khách giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng thì những hiện vật giới thiệu, có khi họ lại không có hoặc không mang sang Việt Nam… Những lúc như thế bọn mình phải linh động, tìm ra các nguồn khác nhau hoặc cố gắng đặt làm để có được những hiện vật đặc trưng đó. Biết rằng, khán giả rất thích các phần minh họa của Hành trình văn hóa, bởi vậy bọn mình luôn cố gắng hết sức, để mỗi phần minh họa đều là cái gì đó thật sự thú vị và mới mẻ”.
Vân Thảo- Thế giới điện ảnh- Năm 2003

Lassie Chú chó nổi tiếng nhất trong lịch sử điện ảnh

Có thể khi nghe đến cái tên Lassie bạn sẽ ồ lên háo hức, cũng có thể đây là lần đầu tiên bạn biết đến cái tên này, nhưng có một thực tế không thể chối cãi, Lassie là nhân vật nổi tiếng nhất và có ảnh hưởng nhất tới nhiều thế hệ trẻ em Hoa Kỳ.
Bạn biết gì về Lassie?
Nhờ có Lassie, Collie đã trở thành giống chó nổi tiếng và được yêu thích nhất và điều này không hề thay đổi trong ý thức của những người yêu chó từ hàng chục năm nay. Với sự xuất hiện của Lassie trong cá bộ phim, Lassie được nhìn nhận là giống chó can đảm, trung thành, luôn sẵn sàng bảo vệ và tuyệt vời nhất trong việc làm bạn với trẻ em. Có một điều chắc chắn, chỉ cần được thưởng thức một bộ phim có sự tham gia của Lassie, suy nghĩ đầu tiên cảu bạn sẽ là: “Một ngày nào đó mình sẽ phải có một chú chó như vậy.”
Lịch sử được khởi đầu bởi Lassie Come Home, một cuốn truyện ngắn của Eric Knight, xuất bản năm 1938. Được sự đón nhận nhiệt tình của khán giả, hai năm sau quyển sách được tái bản dưới dạng một cuốn tiểu thuyết dài và nó nhanh chóng trở thành cuốn sách bán chạy nhất vào thời điểm đó. Tuy nhiên Lassie chỉ bắt đầu trở thành huyền thoại khi MGM, hãng phim khổng lồ của Hollywoood quyết định mua bản quyền cuốn sách này với mức giá kỷ lục là mười ngàn đô la, đây là quyết định liều lĩnh và điên rồ nhất cho bộ phim về một con chó.
Diễn viên đóng vai Lassie đầu tiên là Pal, một chú chó lang thang giống Collie được các nhà làm phim tìm thấy tại một trại nhốt thú vật thả hoang. Pal không phải là một diễn viên bẩm sinh nên nó vẫn còn vô số những tật xấu rất “chó”, chẳng hạn như hay đuổi theo xe ô tô, sủa bậy và thích ngủ ngày… Bất chấp những điều đó, dưới bàn tay của nhà huấn luyện chó tài ba nhất Hollywood bấy giờ là Rudd Weatherwax, một huyền thoại đã ra đời và tiếp tục trong suốt hàng chục năm sau.
Bộ phim Lassie come home ra mắt khán giả năm 1973 với nhân vật chính Lassie do Pal thủ vai, một câu chuyện về chú chó giống Collie đã vượt qua hàng trăm dặm với vô vàn khó khăn để trở về với chủ của mình. Cùng với sự tham gia của các diễn viên phụ là hai ngọi sao trẻ lúc bấy giờ là Roddy McDowell và Elizabeth Taylor. Bộ phim được cả giới phê bình và khán giả tán thưởng nhiêt liệt và Lassie come home đã giành giải bộ phim hay nhất năm đó.
Thành công về mặt doanh thu cùng với thời gian công chiếu tới gần một năm chứng tỏ khán giả thấy vẫn chưa thỏa mãn, để giải tỏa cơn khát của họ, MGM tiếp tục sản xuất hàng loạt bộ phim về chú chó Lassie trong suốt năm thập kỉ sau đó.
Năm 1947, một kênh radio dành riêng cho người hâm mộ Lassie bắt đầu được phát sóng, tiếp sau đó là một kênh truyền hình về chú chó nổi tiếng này được ra mắt khán giả năm 1954 và những bộ phim về Lassie trên truyền hình cũng được khán giả đón nhận nhiệt tình chẳng kém gì người anh em của chúng trên màn ảnh rộng. Kênh truyền hình này kéo dài suốt bảy năm và giành liên tiếp hai giải Emmy cho chương trình được trẻ em yêu thích nhất.
Sớm trở thành một ngôi sao nhưng không giống như như những ngôi sao khác, Lassie không hề biết tạo scandal, không nghiện ngập, không vướng phải những rắc rối về tình ái…, chính vì thế nó nhanh chóng trở thành một biểu tượng của nước Mỹ vì nó đại diện cho những giá trị truyền thống của người Mỹ như vai trò của gia đình, sự quả cảm, lòng trung thành…
Sau khi tham gia hàng chục bộ phim nhựa cũng như các series trên truyền hình, Pal chia tay người hâm mộ và cuối nhưng năm bảy mươi và qua đời vài năm sau đó. Công cuộc tìm kiếm “Lassie mới” ngay lập tức được tiến hành và một chú chó giống Collie đã vinh dự được chọn để tiếp tục sự nghiệp của người tiền nhiệm. Lassie ra mắt khán giả lần đầu tiên vào năm 1989 trong bộ phim truyền hình The new Lassie. Ngày 16/12 vừa qua, khán giả Anh quốc đã được gặp lại chú chó nổi tiếng này qua bộ phim Lassie.
Những câu chuyện bây giờ mới kể về Lassie
Tất cả những chú khuyển thề hiện vai Lassie đều là đực. Ban đầu, một con chó cái đã được chọn trong bộ phim về Lassie đầu tiên năm 1943, nhưng đến lúc thử vai, cô chó này chẳng biết làm gì ngoài việc nghịch nước. Chú chó pal được gọi để đóng thế môt số cảnh nhưng sau đó đã giành luôn được vai diễn này. Những chú chó tiếp nối sự nghiệp của Pal luôn là chó đực vì nhiều lý do: cả hai giống đều rụng lông vào mùa hè, tuy nhiên giống đực lại có bộ lông dày hơn vì thế trông đỡ xơ xác hơn, thêm vào đó, trong tưởng tượng của người hâm mộ, Lassie là một chú chó anh hùng, với cân nặng chênh lệch với giống cái khoảng ba mươi ki lô gram, những chú chó đực sẽ gây ấn tượng mạnh hơn với khán giả. Cuối cùng, chó đực thông minh và biết nghe lời hơn so với chó cái.
Trong khi hầu hết các tạp chí đều cho rằng nhà huấn luyện chó Rudd Weatherwax là người chủ duy nhất của Pal, thực tế Rudd đồng sở hữu Pal với Frank, em trai của ông. Một số thông tin cho rằng Frank mới là người trực tiếp huấn luyện Pal còn Rudd chỉ là người có ý tưởng sử dụng sự thông minh của chú chó này để đóng phim.
Không phải lúc nào Pal cũng thủ vai Lassie, trong bộ phim The courage of Lassie, chú đóng vai Bill, trong The Painted hills chú trở thành Shep và kỳ quặc nhất là trong bộ phim Son of Lassie (con của lassie), Pal đóng vai Laddie, con của Lassie trong khi vai Lassie do một con chó khác thể hiện.
Lê Quỳnh – Xuân Bính tuất – năm 2006

Vui nhộn kịch tết Thành phố Hồ Chí Minh

Đến thời điểm này, các sân khấu kịch thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang chạy kịch tết. Mỗi sân khấu sẽ có ít nhất bốn vở diễn mới để trình diễn. Tuy nhiên, hiện thời chỉ có vài vở thực sự hoàn chỉnh, và qua các vở diễn ấy cũng có thể vẽ nên một bức tranh toàn cảnh của sân khấu kịch thành phố Hồ Chí Minh, trong việc lựa chọn đề tài, cách thể hiện và tiếp cận thị hiếu của khán giả.
Tôi là ai?
Một vở kịch của tác giả Nguyễn Thị Minh Ngọc, do đạo diễn Vũ Minh dàn dựng đang là tiêu điểm của mùa kịch tết.
Sự xuất hiện của người mẫu Xuân Lan trên sân khấu khiến người xem tò mò hơn. Nhưng Xuân Lan không dừng lại ở vai trò gợi sự chú ý của người xem, mà cô còn thể hiện một vai kịch ấn tượng nhất của vở diễn. Nhân vật Tường Vy của Xuân Lan đem lại hình ảnh rất khác về người mẫu. Cô mạnh mẽ, quyến rũ và dám bày tỏ tình yêu, dù người cô yêu là chồng của đồng nghiệp. Nhưng cô biết dừng lại đúng lúc vì cô biết mình là ai.
Trong khi các nhân vật khác trong vở kịch phải luôn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “Tôi là ai?”. Như nhân vật chàng ca sĩ do chính ca sĩ Minh Thuận thể hiện. Một anh chàng có giọng hát hay, nhưng vì muốn mau chóng nổi tiếng đa cặp với người phụ nữ đáng tuổi mẹ mình. Scandal của mối tình mẹ con giúp anh chàng trở thành ca sĩ đắt show. Rồi khi sự nghiệp tuột dốc, anh chàng lại cố tình tạo ra một scandal khác. Cùng lúc, anh ta càng lao vào những toan tính, ảo vọng mê cuồng,,, Anh ta không còn là chính mình.
Tôi là ai là một vở kịch được dàn dựng nghiêm túc, mặc dù sự phát triển tâm lý nhân vật đôi chỗ vẫn còn gượng gạo. Nghệ sĩ Hữu Châu, Thanh Thủy mang đến cho vở kịch sự thư giãn, thoải mái. Ngọc Trinh vẫn chưa thoát khỏi hình bóng của mình, nhưng là một nhân vật đáng yêu. Cô kịch còn có sự góp mặt của hai diễn viên điện ảnh: Chi Bảo và Kim Khánh.
Michaelle Branch- Nhành cây Michaelle đang vươn xa
Đam mê ca hát từ những năm lên ba, sau những tháng ngày gọt giũa lời ca theo những giai điệu của The Beatles, nhất là sau những lần tham gia buổi hòa nhạc có tên New kids on the block đã ươm mầm mơ ước trở thành một ngôi sao nhạc pop trong một cô bé có tên Michaelle Branch. Nhưng một điều đã nâng cánh cho ước mơ bé nhỏ bay cao đó là món quà đơn giản nhưng đối với Branh nó có giá trị vô giá, chiếc đàn guitar mà cha mẹ đã tặng cho Branch nhân ngày sinh nhật lần thứ mười bốn. Ngày hôm sau bài hát đầu tiên đã ra đời. Bước ngoặt khởi đầu đã đến với Branch vào năm 1999 khi Branh nhận được một hợp đồng thu âm, và kết quả là album The spirit room ra đời.. . Nghề nghiệp của Branch tiếp tục lớn mạnh vào năm nay (2003) với việc được đề cử Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất tại Grammy và bài bè đối với Santana game of love gần đây đã nhận giải Grammy dành cho cách phối âm nhạc pop xuất sắc nhất. hãy nghe Michelle Branch thổ lộ về bản thân và những thành công của chính mình.
Mọi người chú ý nhiều đến tôi
Branch: Mọi người chú ý nhiều đến tôi bởi vì tôi là một ca sĩ – người sáng tác các ca khúc. Hiện tại có nhiều ca sĩ trẻ không viết nhạc như tôi. Tôi đã viết nhạc từ rất sớm. Tôi viết về những kinh nghiệm đã trải qua, những ca khúc của tôi dường như hơi mang tính cá nhân. Tôi thật sự không có ý tưởng gì ngoài ý kiến của tôi về thực tại muốn gửi gắm vào trong nhạc.
Không thích khiêu vũ
Branch: Khi tôi thu âm, không một ai đến và nói “tôi nghĩ bạn nên pha một vài bước nhảy vào nhạc của bạn…. Nếu các bạn thấy tôi nhảy khi thể hiện nhạc của mình, thì đó là lúc tôi sắp kết thúc sự nghiệp của mình rồi đó.
Chơi Guitar
Branch: ngay từ buổi đầu chơi guitar, tôi thật sự thấy bị cuốn hút. Và dần dần nó trở nên mê hoặc tôi. Bây giờ điều mà tôi muốn làm mỗi khi rảnh rỗi là chơi guitar.
Bị ảnh hưởng bởi thể loại nhạc rock
Branch: Sự ảnh hưởng của rock cổ điển trong tôi đến từ cha mẹ tôi, họ thường xuyên nghe thể loại nhạc này. Khi tôi lớn lên những bài hát của Led Zeppenlin đã vang dội trên những xe khách và tại các trạm dừng xe từ lâu rồi. Môi trường xung quanh thực sự truyền cảm hứng vào trong tôi, tôi cũng thích Paul Abdul hơn bất cứ điều gì khác. Người ta thường hỏi tôi rằng: “Tôi nghe những gì?”Tôi trả lời vẫn nghe Queen, Led Zeppelin, Aerosmith… Nhưng gần đây tôi thích The Black Crowes, Train, Lifehouse và The Calling hơn. Thật buồn cười, người ta luôn hỏi tôi về các sao nữ thì sao. Bởi vì người ta thấy tôi chỉ kể tên những nhóm rock nam mà không nói gì về các sao nữ. Không đâu, tôi thật sự là một “big” fan của Lisa loed và tôi rất thích Joni Mitchell đấy chứ. Nhưng không hiểu sao tôi luôn bị cuốn hút bởi các nhóm rock nam. Tôi không thể giải thích tại sao nữa.
Không ngừng sáng tác
Branch: Viết nhạc là một điều tôi không bao giờ ngừng. không một việc gì có thể cuốn hút tôi hơn thế.
Thu Hường – Xuân bính tuất – năm 2006